Những người khốn khổ
Victor Hugo
CHƯƠNG IV: COSETTE
Jean valjean đưa cosette tới earis. ông tự nhủ thà mất tăm trong
đại dương của một thành phố hơn là sống trong một tỉnh nhỏ nơi cuộc sống mọi
người luôn chịu sự xét nét, phê phán của người bên cạnh. ông mướn một gian
phòng và một buồng nhỏ được soi sáng bởi một Ô cửa sổ trên mái nhà trong khu
phố Salpétrière ở đường Vignes-saint-marcel. Căn nhà ông chọn có một vẻ ngoài
bẩn thỉu và ảm đạm gồm nhiều gian phòng tồi tàn có sẵn đồ đạc cho những người
nghèo khổ thuê mướn.
Chính đó là nơi hai con người đào
tẩu đến ở. Với Cosette đó là khởi đầu của cuộc sỏng khác thường.
Không công việc phải làm, không đòn
roi, không lời dọa nạt hãi hùng.
- Cháu cứ chơi đi ? Jean Valjean
mỉm cười nói với cô và trong lúc đứa trẻ hoan hỉ thứ sống hạnh phúc, người cựu
tù khổ sai ngắm nghía cô một cách trìu mến.
Một tình cảm mới mẻ tràn vào tâm
hồn ông. ông chưa từng yêu một thứ gì trên cõi đời này. Từ hai mươi lăm năm
nay, ông vẫn sống cô độc. Những xúc động dịu dàng của tuổi trẻ nếu ông có được
thì cũng đã rơi vào đáy vực.
Nhìn Cosette sống, ông thấy lòng
mình rung động. Tất cả những gì thắm thiết, say mê nơi ông đều đổ dồn về cô bé
đó. ông vẫn đứng bên giường nơi cô đang ngủ, và ông run lên vì sung sướng. ông
cảm nhận tất cả những tình cảm say sưa của người mẹ và của một người ông. Đó là
lần thứ nhì ông gặp gỡ một hình bóng trắng trong. Vị giám mục đã mang đến tim
ông một bình minh đạo hạnh, Cosette thì mang đến một bình minh trìu mến.
Năm mươi năm cách biệt đã đặt ra
một sự phân ly sâu sắc giữa người đàn ông luống tuổi đó và đứa trẻ kia. Định
mệnh đã xoá nhòa sự phân ly đó. Nó nhanh chóng kết hợp hai cuộc đời mất gốc đó,
khác biệt nhau về tuổi tác tương đồng nhau trong sự tang tóc. Bản năng của
Cosette tìm kiếm một người cha cũng như bản năng của Jean Valjean tìm kiếm một
đứa con. Hai tâm hồn kết hợp nhau để sống.
Nhiều tuần lễ trôi qua. Cosette
cười nói huyên thuyên, ca hát ngay từ hừng đông. Jean Valjean bắt đầu dạy cô
học. Đôi khi trong lúc cô đánh vần, ông nghĩ chính với ý nghĩ làm điều xấu, trả
thù sự bất công của xã hội mà ông đã học đọc trong nhà tù. ý nghĩ đó đưa tới
việc dạy một đứa trẻ đọc.
Bây giờ người cựu tù nở một nụ cười
phúc hậu. Dạy Cosette đọc, để cho cô nô đùa, nói với cô về mẹ cô, đó gần như là
tất cả cuộc sống của Jean Valjean.
Còn cô, cô gọi ông là " cha
" và không biết ông có một cái tên nào khác.
Jean Valjean có sự thận trọng là
không bao giờ ra ngoài ban ngày. Mọi buổi chiều, vào buổi chạng vạng, ông đi
dạo một hay hai tiếng đồng hồ, đôi khi một mình, thường khi với Cosette, ông
tìm những đường bên của các đại lộ vắng vẻ nhất và bước vào các nhà thờ vào lúc
sập tối ông thường đến Saint-médard là nhà thờ gần nhất. Khi ông không dắt
Cosette theo thì cô ở lại với một bà lão trọ trong một gian phòng tồi tàn cạnh
phòng họ trong cùng ngôi nhà. Bà lão đó lo việc trong nhà cho Jean Valjean làm
bếp, mua sắm đồ thiết dụng. Bà tin rằng ông chủ của bà là người bị khánh tận
bởi trái phiếu xứ Tây Ban Nha và đã đến ở đây với đứa cháu gái. Bà đã cố thử
hỏi chuyện Cosette nhưng cô bé vì tính kín đáo tự nhiên đã không hở môi. Vả
chăng cô biết rất ít điều và trong hạnh phúc hiện tại, ký ức về cuộc sống đã
qua của cô về cuộc sống đau khổ cũ đã xóa nhòa trong trí nhớ của cô.
Tuy nhiên cuộc sống của những người
ở trong ngôi nhà lại gợi tính hiếu kỳ của những kẻ ăn không ngồi rồi trong khu
phố.
Một buổi chiều khi Jean Valjean trở
về nhà ông trông thấy gần như trước cửa phòng mình một người ăn mày đang vừa
cuối đầu vừa đưa bàn tay ra và lẩm bẩm.
Ông cho ông ta tiền. Nhưng lúc ông
đặt vào bàn tay đưa ra một đồng tiền, người ăn mày bất ngờ ngẩng đầu lên và
nhìn ông chằm chằm.
Động tác đó chỉ kéo dài trong
khoảng thời gian một tia chớp. Thế mà Jean Valjean vẫn giật mình. Dường như ông
đã nhận ra khuôn mặt khủng khiếp của Javert. ông lùi lại sững sờ như hoá đá
trong vài giây trước khi có thể dửng dưng dời bước.
Ban đêm ông không ngủ. Và hôm sau
ông trải qua một ngày trong lo lắng và bảo Cosette giữ im lặng để ông có thể
nghe từng tiếng động nhỏ trong nhà. Nhiều lần ông nhận ra một bước chân lén lút
lướt qua. ông nén hơi thở, còn Cosette thì hãi hùng mà không biết tại sao, cô
im thin thít.
Trọn ngày dài cứ trôi qua như thế.
Lúc sẫm tối, Jean Valjean đi tới một quyết định. ông làm một cuộn một trăm
trong mà ông cất trong tủ và cho vào túi. Đoạn ông khẽ mở hé cánh cửa, bước
xuống, chăm chú nhìn mọi phía trên đại lộ. ông không thấy một bóng người nào.
ông bước trở lên phòng mình.
- Đến đây! ông bảo Cosette .
Ông nắm tay cô và họ bước ra ngoài.
Ông không biết mình đi đâu, ông
không có một kế hoạch nào, một ý đồ nào. Nhưng ông đã quyết định không trở về
ngôi nhà ở đường Vignes nữa, ông vạch những lối đi ngoằn ngoèo biến hóa trong
khu phố Mouttetard. .
Nếu tình cờ tìm ra dấu vết của
mình, người ta cũng lạc mất thôi, ông nhủ thầm.
Khi băng qua đường Pontoise, ông
thấy rõ, nhở ánh sáng một ngọn đèn đường, ba người đàn ông đang bước theo ông
khá gần, một trong ba người đó có dáng dấp dễ sợ của Javert.
Đến đây con, ông bảo Cosette. Và
ông vội vàng rời khỏi đường Pontoise.
ông đi vào đường Postes, về phía
khu vườn cây. Một ngã cho phép ông vượt lên trước những người đang đuổi theo
ông. Cosette đã thấm mệt, ông ôm cô trong hai cánh tay để có thể đi nhanh hơn.
ông tới bờ sông Seine , những con đường có vẻ
vắng. Không có ai phía sau ông.
Ông thở nhẹ nhỏm.
Cầu Austerlitz trước mặt ông, ông
đi qua nó trong bóng một chiếc xe bò cũng đi như ông ở bên phải. Rồi ông đi vào
một con đường nhỏ chật hẹp và tối tăm, nhưng trước khi bước vào đó, ông thận
trọng nhìn lại phía sau. Từ chỗ của mình, ông thấy cầu Austerlitz trong suốt chiều dài của nó. Bốn
bóng người vừa bước lên đó.
Jean Valjean rùng mình như một con
vật bị truy ra dấu vết. ông vội vàng đi vào con đường nhỏ Che min-
Vert-st-antoine, tự nhủ thầm rằng nếu ông đến những chỗ để than củi, những
khoảng đất trồng trọt, những khoảng đấí không xây cất, ông có thể thoát thân.
Đi được khoảng ba trăm bước, con
đường có hình dạng một chữ Y. ông vào đó theo nhánh bên phải dẫn về phía đồng
ruộng.
Hai ba lần quay lại nhìn phía sau
ông không thấy gì, và ông tiếp tục bước đi, phần nào yên tâm. Nhưng khi quay
lại lần nữa dường như ông thấy nơi đoạn đường ông vừa đi qua, xa xa trong bóng
tối, một cái bóng đang di động. Thế à ông bất đầu chạy.
Ông vào một con đường nhỏ bên hông
và sau đó ông dừng chân chần chờ : Một con đường vắt ngang tạo thành cái nền
của con đường nhỏ này. Bên phải nó nối dài thành một đoạn giữa những nhà kho và
những nhà chứa lúa và tận cùng bằng một ngõ cụt. Cuối ngõ cụt người ta thấy
hiện ra một bức tường lớn màu trắng. Bên trái, con đường nhỏ chạy khoảng hai
trăm bước thì gặp mti con đường lớn mà dường như nó là một nhánh rẽ. lối thoái
có lẽ ở phía đó. Nhưng trong lúc Jean Valjean suy nghĩ tới việc rẽ phía trái,
ông lại thoáng thấy nơi con đường nhỏ và con đường lớn nơi ông sắp sửa nhắm
hướng đi tới, có một pho tượng đen đúa im lìm. Đó là một người đàn ông đang
chận ngang, chờ đợi.
Jean Valjean lùi lại. Dĩ nhiên ông
đang bị bóng ma đó rình rập. Làm gì bây giờ ? Javert có vẻ như không bao giờ
mất dấu vết và sắp tới đây hấn sẽ dồn con mồi của hắn vào mê cung của những con
đường nhỏ thuộc khu Petit-picpus mà hắn quá rành. Hắn đã cho một người của hắn
chận lối thoát độc nhất trong lúc hắn được hỗ trợ và bám sát Jean Valjean mấy
trăm bước phía sau. Mạng lưới từ từ siết lại Jean Valjean nhìn bầu trời một
cách tuyệt vọng.
Ông nghe có tiếng bước nhịp nhàng
của những người lính. Đó là giây phút khủng khiếp. Một khoảng không đầy một
khắc đồng hồ ngăn cách Jean Valjean với vực sâu hãi hùng khi đang mở ra trước
mặt ông lần thứ ba. Và nhà tù lần này không chỉ là nhà tù đơn thuần, đó còn là
Cosette mất đi mãi mãi.
Con đường nhỏ nơi Jean Valjean đang
chần chờ run rẩy, một bên được viền bằng mỗi một tòa nhà với những tường thành
nghiêm ngặt, hẳn phải bao quanh một khu vườn ở ba cạnh kia. Một nhánh cây điền
ma xuất hiện trên một chỗ lở của bức tường. Jean Valjean lao về phía chỗ lở đó,
cái cây đó. Bức tường trên đó người ta trông thấy cây điền ma cao khoảng mười
tám piê nhưng nó đã cũ kỹ và có nhiều chỗ ìôi lõm nơi một người tù khổ sai đáng
bậc thầy trong nghệ thuật vượt ngục có thể tìm ra những cái bậc để leo lên.
Nhưng cái khó là Cosette. Làm thế
nào vừa ôm cô vừa leo lên?
Phải có một sợi dây. Jean Valjean
nhủ thầm. Và ông nhìn quanh, đầu óc rối rắm.
Đôi mất tuyệt vọng của ông bắt gặp
ngọn đèn đường của ngõ cụt.
Vào thời đó, người ta soi sáng các
con đường bằng những ngọn đèn đặt cách khoảng và có một sợi dây buộc vào đường
rãnh của một cái trụ. Dùng dao chặt sợi dây, quấn một đầu quanh người Cosette
sao cho khỏi không thể gây thương tích cho cô bé đối với ông là chuyện diễn ra
trong một phút.
Bước chân của những người tuần thám
do Javert hướng dẫn đang tiến lại gần.
Cha ơi, Cosette nói, hắt đầu lo sợ
với những bước chân đi đi lại lại đó. Con sợ quá. Cái gì đang đi tới đó cha ?
- Suỵt ! Jean Valjean vừa đáp vừa
rà lại những nút dây - Bà Thénardier đấy. Con đừng nói gì cả. Hãy để ta làm.
Nếu con la lên, nếu con khóc thì bà ta đang rình con đấy Bà ta tới để cướp lại
con.
Cosette rùng mình, sợ đến lạnh
người. Jean Valjean cởi giày và vớ ném qua bức tường, cắn chặt đầu dây buộc
Cosette và nương theo những chỗ lồi lõm mà leo lên dọc theo bức tường một cách
lặng lẽ với một vẻ thành thục tuyệt vời. Một nửa phút chưa trôi qua ông đã quỳ
gối trên bức tường. Sau đó ông kéo cô bé lên. Rồi cõng cô trên lưng, ông bò
trên bức tường, đến một mái nhà áp vào đó đang đổ xuống theo một mặt phẳng
thoai thoải nghiêng vừa lướt qua cây điền ma.
Jean Valjean vừa tới được mặt
nghiêng của mái nhà và chưa rời bức tường thì có tiếng bước xôn xao báo hiệu
đám tuần thám đã tới. Người ta nghe giọng nói vang dậy của Javert.
Hãy lục soát ngõ cụt này ! Đường
Droit-mur đã có người giữ, con đường nhỏ Picpus cũng thế. Tôi cho rằng ông ta
đang ở ngõ cụt này.
Bọn lính và công an đổ xô tới. Jean
Valjean buông mình lướt đi dọc mái nhà vừa đỡ Cosette không biết vì hãi hùng
hay vì can đảm mà cô bé nín cả thở. Hai bàn tay cô hơi bị sướt.
Hai kẻ chạy trốn đang ở trong một
khu vườn có dáng vẻ lạ thường, một nửa cỏ mọc đầy, với đây đó những lối đi hai
bên viền những cây nhỏ thấp bé âm u và những chiếc băng đá đen đúa vì phủ đầy
rêu.
Ngôi nhà gạch mà Jean Valjean nương
theo cái mái để tuột xuống, có vẻ là một nhà kho đã hoang phế.
Tòa nhà lớn chạy dọc đường
Droit-mur và con đường nhỏ Picpus nhô hai mặt tiền vuông góc ra khu vườn. Tất
cả các cửa sổ đều bằng song sắt, người ta không thấy có ánh sáng bên trong. ở
các tường trên có những miệng lưới ống khói như ở các nhà tù.
Việc đầu tiên của Jean Valjean là
tìm lại đôi giày và mang vào chân, rồi cùng Coscue đi vào nhà kho, Cosette run
rẩy nép sát vào ông. Người ta nghe đám người tuần thám đang lùng sục khắp ngõ
cụt và con đường, liếng báng súng gõ vào đá, tiếng Javerl gọi ơi ới đám công
an, cùng những tiếng chửi rủa lẫn với những lời lẽ mà người ta chẳng nghe được
gì. Jean Valjean nín thở. Rồi những tiếng ầm ĩ cũng dần dần tắt ngấm. Tất cả
chìm vào im lặng. Gió thổi xào xạc qua đám cỏ khô nơi đầu tường tạo thành một
tiếng động dịu dàng, não ruột.
Jean Valjean thấy Cosette đang run
rẩy. CÔ bé đã lạnh cóng. Đôi mắt to của cô đã nhắm nghiền. ông lay mạnh cô. CÔ
không trả lời. Hơi thở cô đã yếu lắm rồi và chực tắl ngấm.
Jean Valjean bọc cô trong chiếc áo
rây đanh gột của mình. Những ý định khủng khiếp băng qua đầu ông một cách hỗn
độn.
Phải chăng nó sắp chết? ông cuống
quít nhủ thầm.
Ông đặt Cosette nằm trên một đám
củi và rơm, rồi chạy vào nhà kho, trễ lắm là trong mười lăm phút cô phải có lửa
để sưởi và nằm trên một chiếc giường. ông không còn nghĩ tới niềm im lặng phải
giữ lẫn sự dè dặt. ông tự nhủ, con tôi sắp chết.
Và đúng vào lúc đó ông trông thấy
một người đàn ông xuất hiện trong khu vườn.
Người này có vẻ khập khiễng và
trong mỗi bước đi của ông ta người ta nghe có tiếng khua nho nhỏ. ông đứng dậy,
cúi xuống, dừng bước với những cử động nhịp nhàng như đang kéo một cái gì trên
mặt đất.
Jean Valjean bước thẳng về phía
người đàn ông.
ông rút bó giấy bạc trong túi bạc
gi lê của mình. Người đàn ông đang cúi đầu và không thấy ông bước tới. Jean
Valjean đến bên ông ta và nói lớn :
Một trăm trăng ? ông được một trăm
trăng nếu ông cho tôi trọ qua đêm nay.
Người đàn ông nhảy nhổm và ngước
mắt nhìn lên.
ánh trăng soi rõ khuôn mặt hoảng
hốt của Jean Valjean.
Kìa, ông đây mà, ông Madeleine có
phải? người đàn ông nói.
Jean Valjean lùi lại. ông mong đợi
mọi điều, trừ điều đó ông hỏi giọng khàn đục.
- Ông là ai và ngôi nhà này là gì?
- Đúng rồi, khỏe thật! người đàn
ông kêu lên. ông không nhớ tôi sao? Có phải bây giờ thánh thần đã đi cả rồi
chắc? Tôi là người từng được ông cứu mạng, và ngôi nhà này là nơi ông đưa tôi
tới. ông không nhận ra lão Fauchelevent này sao? Người làm vườn của tu viện
Picpus... ông thấy đó, tôi phải phủ kín những trái dưa vì sợ trời đông giá.
Nhưng mà nói cho cùng ông làm thế nào để vào đây, ông Madeleine? Cuối cùng có
thể ông từ trên trời rơi xuống lắm...
- Lão Fauchelevent, Jean Valjean
vừa nói vừa nắm tay ông lão, xưa kia tôi đã cứu mạng ông. Hôm nay ông có thể
làm cho tôi điều tôi đã làm cho ông không?
Một niềm vui tớ mở làm biến dạng
mặt mày Fauchelevent.
- ông thị trường, xin ông tùy nghi
sai bảo lão già chất phác này, ông nói giọng mủi lòng. ông muốn tôi làm gì đây?
- Ông có một gian phòng không?
- Tôi có một căn lầu biệt lập ở
đằng kia, sau mớ đổ nát của tu viện cũ, trong một xó không ai trông thấy. Có ba
phòng.
- Tốt lắm, Jean Valjean nói. Bây
giờ tôi xin yêu cầu ông hai điều. Thứ nhất ông đừng nói với bất luận ai về
nhữngagì ông biết về tôi. Thứ nhì, ông đừng tìm hiểu gì thêm. ông hứa chứ? Bây
giờ ông hãy đi với tôi. Chúng ta sẽ đi tìm đứa bé.
Non nửa tiếng đồng hồ sau, Cosette
hồng hào trở lại nhờ được sưởi ấm, cô ngủ trên giường- của lão làm vườn. Jean
Valjean mặc lại chiếc rây đanh gột vào người và ngồi trước mặt lão Fauchelevent
bấy giờ đã đặt lên bàn một miếng phô mát, bánh mì hẩm, một chai rượu và hai cái
ly.
Này lão Fauchelevent, Jean Valjean
mở lời, tôi phải ở lại đây, trong nhà này.
Không được đâu, ông Madeleine ạ.
Đàn ông không được vào đây. Chỉ có tôi, cha tuyên úy, viên y sĩ.
Xin ông hãy hiểu cho tôi. Trong tu
viện này chỉ có những nữ tu thuộc dòng tu kín. Suốt ngày các bà lo cầu nguyện.
Và rồi các bà có đám học sinh nội
trú, đúng vậy, những cô bé tuổi từ bốn đến mười sáu mà họ lo việc giáo dục, và
để ở lại trong nhà này, trước hết ông phải ra ngoài được - ông bảo có những cô
bé ở đây à? Jean Valjean hỏi. Và ông thầrn nghĩ : Đây là cơ hội tốt để Cosette
được học. Lão Fauchelevent, ông tiếp lời, lớn giọng, lão có nghĩ rằng tôi sẽ là
một người làm vườn thích đáng không. Thời trẻ tôi đã từng làm việc với ruộng
đồng, tôi đã từng tỉa cành cho cây. Con bé Cosette của tôi sẽ trở thành học
sinh nội trú trong tu viện. Tôi sẽ gặp nó mỗi ngày. Lão không tin rằng điều đó
có thể được sao?
- Quả vậy! Fauchelevent vừa nói vừa
gãi đầu. Tôi rất được mẹ bề trên thương. Có thể bà sẽ bằng lòng nhận ông với tư
cách phụ làm vườn. Tôi sẽ nói với bà ông là em tôi. Tôi có một người em đã chết
tại châu Mỹ. Đây là dịp cho cậu ấy sống lại. Còn cô bé thì còn dễ nữa, nhưng
với việc đó ông vẫn không ra khỏi chỗ này được. Với tôi .
ông từ trên trời rơi xuống, bởi tôi
biết ông, nhưng với các nữ tu thì ông cần phải bước vào qua cánh cửa.
- Này! Jean Valjean vừa nói vừa
vểnh tai nghe. Tiếng chuông đó là gì?
- Đó là chuông báo tử. Hôm nay một
nữ tu đã chết.
Đó là điều giúp tôi được mẹ bề trên
chấp thuận lời yêu cầu của tôi về "cậu em của tôi". Đúng thực tôi giúp
việc cho giáo hội... Người nữ tu mới chết đã yêu cầu được chôn cất trong chỗ
hát kinh của giáo đường. Đó là điều bị cấm đoán. Nhưng các bà muốn phớt lờ
những quy định của cảnh sát. Họ bảo rằng ước nguyện của sinh linh đáng được tôn
trọng hơn luật pháp. Thế là mẹ Thập tự giá sẽ an nghỉ nơi mẹ mong muốn. Có điều
là ban quản trị đã gửi đến một cái áo quan, sau cuộc viếng thăm của viên y sĩ
khám người chết. Cái áo quan đó, tôi phải đổ đất cho đầy để người ta không thấy
nó rỗng và tôi sẽ đưa nó ra nghĩa địa Vaugirard. Chính nhờ những công việc đó
mà tôi nghĩ ông sẽ được chấp nhận như người phụ làm vườn tới đây. Thế là tôi đã
có cách đưa ông vào đây. Nhưng làm sao đưa ông ra khỏi đây chứ? Cái khó là chỗ
này. Với cô bé thì không gì dễ hơn. Tôi có cửa sau mở ra khoảng sân. tôi gõ.
Người giữ cửa mở. Tôi có cái gùi trên lưng (tôi thường mang rau đậu ra ngoài).
CÔ bé thay chỗ rau đậu.
Cô chỉ cần lặng im. CÔ nằm dưới tấm
vải bố. Tôi sẽ để cô tại nhà một bà lão bán rau quả mà tôi quen biết tại đường
Chemin-vert. Bà ta điếc, và bà ta có một cái giường nhỏ. Tôi sẽ hét trong lỗ
tai bà ta là tôi dẫn tới bà ta một đứa cháu của tôi. Bà ta sẽ giữ nó cho tới
ngày hôm sau. Sau đó cô bé sẽ trở về với ông. Bởi tôi sẽ đưa ông trở về để nói
chuyện với mẹ bề trên. Phải thế mới được Nhưng còn ông, ông sẽ làm cách nào để
ra ngoài - Lão Fauchelevent, Jean Valjean ôn tồn nói, trong cái áo quan của ban
quản trị ông sẽ không đổ đất vào, ông sẽ găm một người sống trong đó. Đó là
tôi.
- ông à? Fauchelevent kêu lên trong
cơn bối rối.
- Đúng, chiều dài cái áo quan là
bao nhiêu?
- Sáu piê - Được rồi. Ai là người
đóng đinh nó ?
- Tôi.
- ông có một mũi khoan chứ?
ông sẽ khoan vài cái lỗ nhỏ quanh
miệng và ông sẽ đóng đinh mà không cần ép chặt tấm ván ở trên.
- Và nếu ông phải ho hay hắt hơi
thì sao?
Kẻ đào thoát thì không ho cũng
không hắt hơi bao giờ. Lão Fauchelevent, phải quyết định thôi : hoặc bị bắt nơi
đây hoặc chấp nhận đi ra ngoài bằng xe đám tang.
- Thật ra, Fauchelevent làu bàu,
không còn cách nào khác.
Điều độc nhất khiến tôi lo, Jean
Valjean tiếp lời, là những gì sẽ xảy ra tại nghĩa địa đây?
Đó lại là điều tôi không lo,
Fauchelevent kêu lên.
Tôi chắc chắn sẽ kéo ông ra khỏi
huyệt. Người đào huyệt của thị xã, lão Mestienne, là một bợm say trong đám bạn
tôi Chuyện này sẽ qua thôi, tôi sẽ nói cho ông rõ. Người ta sẽ tới trước sương
mù một chút, khoảng ba khắc đồng hồ trước giờ nghĩa địa đóng cửa. Phu đám ma sẽ
khiêng áo quan và đưa ông xuống huyệt. Linh mục sẽ đọc kinh.
Sau đó còn lại một mình tôi với lão
Mestienne. Trong hai điều phải có một, hoặc lão sẽ say bí tỉ hoặc lão không
say. Tôi sẽ dẫn lão tới quán Bon Coing, tôi sẽ đổ rượu cho lão say nhè. Chẳng
lâu la gì đâu. Tôi sẽ lấy cái thẻ của lão ta để trở vào nghĩa địa, bởi muốn đi
qua khi cửa nẻo đã đóng người ta phải trình thẻ nếu không, phải nộp phạt. Và
tôi sẽ bới ông lên.
Jean Valjean đưa bàn tay ra cho
Fauchelevent.
- Xong rồi, ông nói. Mọi việc sẽ
tốt đẹp.
Miễn không có gì phiền hà,
Fauchelevent nghĩ thầm. Nếu chuyện này mà trở nên khủng khiếp...
Hôm sau, khi trời sụp tối, một đám
tang với áo quan phủ một tấm ra trắng theo sau là một linh mục trong áo lễ
trắng, một lễ sinh, hai phu đám ma và lão Fauchelevent, tới cửa nghĩa địa
Vaugirard.
Tất cả diễn ra theo đúng ý đô của
Jean Valjean.
Mẹ bề trên của tu viện chấp nhận
giúp đỡ người làm vườn tận tụy.
- Sau việc chôn cất, ông sẽ dẫn
người em và cháu ông tới tôi, bà nói với lão Fauchelevent.
Cosette được đưa tới bà bán rau quả
mà không gặp trở ngại nào. Và Fauchelevent đã đưa Jean Valjean trở về mà không
ai trông thấy, trong một gian phòng ở phía dưới của giáo đường nơi đặt áo quan
của nhà đòn. Thi thể của mẹ Thập tự giá được đặt trong hầm mộ của tu viện. Và
giờ đây lão làm vườn đã thấy yên tâm vì trước mắt ông chỉ còn cái khó - cũng
quá dễ - liên quan tới nghĩa địa.
Lão đưa mắt quanh quất tìm lão
Mestienne. Nhưng lão này chưa tới.
Bỗng đâu trong lúc đoàn xe sắp qua
ngưỡng cửa nghĩa địa, một người có dáng dấp một tay thợ thuyền, cắp trong mình
một cái cuốc đến đứng sau xe tang, bên cạnh Fauchelevent.
- Anh là ai? Fauchelevent hỏi kẻ lạ
mặt.
Người đào huyệt.
Nếu người ta còn sống sót sau khi
lãnh một viên cạn đại bác giữa ngực, hẳn người ta sẽ có bộ mặt của Fauchelevent
bấy giờ.
Nhưng người đào huyệt là lão
Mestienne kia mà, lão ấp úng.
- Đúng, lão chết rồi. Thế đấy,
người tiền nhiệm của tôi Mải đào huyệt chôn kẻ khác, tới ngày người ta đào
huyệt cho mình thôi. Sau Napoléon có Luois XVIII. Sau Mestienne có Gribier. Tôi
tên là Gribier.
Fauchelevent bật cười. Lão tái mặt.
- à ? lão Mestienne đã chết ! Đó là
một tay cừ có thể cùng anh nhắm nháp hết một vò đấy. Nào, anh bạn, chốc nữa ta
đi uống với nhau nhé, để tưởng nhớ lão Mestienne.
Tôi chả uống bao giờ, Gribier đáp.
- Thế nhưng phải làm quen với nhau
chứ, Fauchelevent ấp úng. Người ta không quen nhau nếu không cùng uống với
nhau. Kẻ nào cạn ly tức là tức là cạn lòng mình đấy.
- Trước tiên là công việc.
Mình thua rồi, Fauchelevent nhủ
thầm.
Xe tang dừng lại nơi góc nghĩa địa
dành cho các nữ tu Phu đào huyệt đang cho áo quan xuống, đầu xuống trước.
Fauchelevent lảo đảo, vị linh mục đọc kinh, những từ thuộc nghi lễ tôn giáo
vang dội trong tai lão làm vườn như tiếng chuông cấp báo. Lão không hiểu bằng
cách nào những vai phụ của vở bi kịch bỗng biến đâu mất. ý thức, một ý thức
ngây dại, hãi hùng trở lại với lão khi còn lại một mình lão với người đào huyệt
của thành phố, lão thấy hấn đang cúi xuống và ấn sâu cái xẻng vào đống đất Bây
giờ lão kêu lên :
Tôi trả tiền.
Cái gì?
- Rượu. Rượu Argenteuil. Tại quán
Bon Coing.
Để sau đã, Gribier vừa nói vừa ném
một xẻng đất lên áo quan.
Fauchelevent nhủ thầm, nhưng mà nếu
uống,hắn có xỉn không đây?
- Này lão, Gribier nói, bởi ông
quyết cho bằng được thì tôi đồng ý. Chúng ta sẽ uống. Khi xong việc. Trước thì
không bao giờ.
Hắn lại ném một xẻng đất :
- Nhưng mà đi đi chứ Fauchelevent
nôn nóng kêu lên.
Khi chúng ta đã lấp đất lên người
chết đã, người đào huyệt vừa nói vừa ném một xẻng đất thứ ba.
Đúng vào lúc ấy, khi xúc đất,
Gribier cong người xuống và túi áo vét hắn mở hé. Cái nhìn cuống quít của
Fauchelevent vô tình rơi vào trong cái túi đó và dừng lại đó Mặt trời vẫn chưa
lặn khuất nơi chân trời, ánh sáng ban ngày hãy còn đủ để lão có thể nhận ra một
vật màu trắng trong đáy túi hé mở đó. Đó là tấm thẻ của người đào huyệt.
Fauchelevent nhanh tay chộp lấy và bỏ nó vào trong túi mình.
- Này, ông nói trong lúc Gribier
ném một xẻng đất thứ tư vào huyệt. Anh có thẻ không đấy? Mặt trời sấp lặn rồi
Cửa song sắt của nghĩa địa sắp đóng. Anh có biết nếu không có thẻ để ra ngoài
thì bị phạt mười lăm quan không?
Gribier lục túi, lết túi rày đến
túi khác rồi lộn cả túi trong ở lưng quần. Mặt hắn xanh như tàu lá.
- Chúa ơi! hắn kêu lên. Tôi không
có thẻ. Chắc tôi đã quên rồi. Mười lăm frăng tiền phạt. Ba đồng trăm xu!
- Đúng là lính mới ! Fauchelevent
nói, lão như đang hồi sinh, anh không phải tuyệt vọng? Có thể anh không phải
nộp mười lăm trăng tiền phạt, người gác nghĩa địa không biết gì đâu. Tôi đã
già. Tôi biết rõ những mánh lới cùng đường đi nước bước ở đây. Tôi sẽ cho anh
một lời khuyên của bè bạn.Nghĩa địa sẽ đóng cửa trong năm phút nữa. Anh không
có thì giờ để lấp đầy cái huyệt. Nó trũng đến khiếp đảm. Anh hãy chạy bay về
nhà, lấy thẻ và trở lại đây. Người gác cửa sẽ mở cho anh. Anh có thẻ thì không
phải nộp gì cả. Còn tôi trong khi chờ đợi, tôi sẽ giữ người chết được an toàn.
Tôi nợ ông cả cuộc đời, lão tiền
bối ạ, Gibrier nói, rất đỗi biết ơn, và hắn co giò chạy.
Fauchelevent rùng mình. Lão nhào
xuống huyệt đúng hơn là bước xuống, và lão kêu lên giọng hoảng hốt.
- ông Madeleine.
Không có tiếng trả lời. Bằng một
bàn tay run rẩy lão làm vườn làm bật nấp áo quan.
Khuôn mặt của Jean Valjean hiện ra
trong buổi hoàng hôn, xanh xao, hai mắl nhắm nghiền.
Tóc Fauchelevent dựng ngược :
- ông ấy chết rồi ! ông nói nhỏ
giọng như thở. Tôi dã cứu ông ấy như thế này đây. Trái đất này đã bóp nghẹt ông
ấy. Tôi nói đúng mà. ông ấy không muốn tin lôi. Chết như thế này đây, một con
người như ông ấy!
thế là đâu còn Chúa thiện phúc nữa.
ông Madeleine!
ông Madeleine ! ông thị trưởng !
ông ấy không nghe tôi nói gì. Bây giờ thì ông hãy ra khỏi chỗ này.
Lão bật khóc nức nở vừa vò đầu bứt
tóc. Bất chợt lão nhảy nhổm : Jean Valjean mở mắt và nhìn lão.
Tôi đang ngủ mà, Jean Valjean vừa
nói vừa ngồi dậy.
Cám ơn ông Madeleine, Fauchelevent
kêu lên.
Và lão sụp quỳ xuống gối.
Tôi lạnh quá, Jean Valjean nói.
Chúng ta hãy ra nhanh khỏi chỗ này.
Ba phút sau họ đã ra khỏi huyệt. Cả
hai người cùng chôn cái áo quan trống rỗng. Rồi họ dời bước. Đến cửa song sắt,
Fauchelevent xuất trình cho người gác cửa thẻ của Gibrier và của lão. Lão định
bụng ngay vào buổi chiều sẽ báo cho người đào huyệt của thành phố biết rằng lão
đã thấy cái thẻ của hắn dưới đất và người gác cửa giữ nó cho hắn.
- à! ông Madeleine, Fauchelevent
vừa nói vừa xoa tay. ý kiến của ông tuyệt diệu. Giờ đây thì chẳng còn gì trở
ngại nữa.
Ngay vào buổi chiều, Jean Valjean
và Cosette được chấp thuận ở trong tu viện. Ngày hôm sau người ta trông thấy ở
cuối khu vườn, dưới bóng cây, hai người đàn ông đang cắm cúi đào xới bên nhau.
Đó là một người em của lão
Fauchelevent, các vị nữ tu bảo.
Jean Valjean đã được yên chỗ. Từ
nay ông đã trở nên chính thức. Người ta gọi ông là Ultime Fauchelevent.
Nếu các vị nữ tu có vẻ gì đó như
cái nhìn của Javert, các bà sẽ để ý thấy rằng mỗi lần phải mua hàng ở ngoài,
luôn luôn người đi ra ngoài vẫn là người anh trong anh em Fauchelevent, người
khập khiễng và không hề là người kia. Nhưng họ không chú ý đến chuyện đó.
Vả chăng cũng may là Jean Valjean
lúc nào cũng lặng lẽ, ít nói, bởi từ hơn một tháng nay Javert vẫn quan sát khu
phố.
Trong tu viện, Jean Valjean giống
như một hòn đảo vây bọc bởi những hố sâu. Bốn bức tường của ông mai đây tượng
trưng cho vũ trụ đối với ông. ở đây ông thấy bầu trời vừa đủ để tâm hồn được
thanh thản, và thấy Cosette vừa đủ để được hạnh phúc.
Mỗi ngày vào giờ chơi, cô bé được
phép ở bên ông trong một tiếng đồng hồ. Bởi ông quá tốt nên cô một mực yêu kính
ông. Vào giờ đã định, cô chạy về phía căn lều của những người làm vườn và cô
làm cho nó tràn ngập niềm vui. Giờ chơi kết thúc, khi Cosette trở lại tu viện,
Jean Valjean nhìn các cửa sổ lớp học của cô, và ban đêm, ông thức dậy nhìn các
cửa sổ phòng ngủ của mình. Tất cả những gì bao quanh Jean Valjean, khu vườn im
ả đơm đầy bông, những đứa trẻ nói cười vui vẻ, những phụ nữ uy nghiêm và giản
dị, tu viện im ắng, tất cả dần dần tỏa vào tâm hồn ông sự im lặng, sự giản dị,
niềm vui, hương thơm. ông thường nghĩ đó là hai ngôi nhà của Thượng đế đã lần
lượt thu nhận ông vào hai khoảng khắc nguy khốn của đời ông. Trọn trái tim ông
mềm đi trong tình cảm biết ơn và thân thương.
Nhiều năm cứ thế trôi qua . Cosette
lớn dần.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét